28 ژانويه 2009

اميدوارم فرصت مطالعۀ مصاحبۀ اخير پرزيدنت اوباما را با تلويزيون العربيه درباره خاورميانه داشته ايد.  اگر هنوز فرصت مطالعۀ اين مطالب را نداشته ايد، می توانيد ترجمۀ فارسی گزيده هايی از اين سخنان را در پيوند زير ببينيد:

گزیده هایی از مصاحبۀ رئیس جمهوری با تلويزيون العربيه

هنگامی که از پرزيدنت اوباما دربارۀ ايران پرسيده شد، وی گفت:
“… مردم ایران مردم بزرگی هستند و تمدن ایران تمدن عظیمی است. ایران به گونه ای رفتار کرده است که به صلح و رفاه اقتصادی در منطقه رهنمون نمی شود: تهدید آنها علیه اسراییل؛ پیگیری دستیابی به سلاح هسته ای که به طور بالقوه می تواند به یک مسابقۀ تسلیحاتی در منطقه بیانجامد و این چیزی است که برای همه امنیت کمتری تامین می کند؛ حمایت آنها از سازمان های تروریستی در گذشته – هیچیک ازاین چیزها عامل کمک کننده ای نبوده است.

اما من فکر می کنم این برای ما حائز اهمیت است که آمادۀ گفتگو با ایران باشیم، تا به طور روشن بگوییم که اختلافات ما در کجا هستند، ولی همچنین بیان کنیم که راههای بالقوۀ پیشرفت از کجا می گذرند. وما ظرف چند ماه گذشته چهارچوب کلی و  نحوۀ برخورد خودمان را مشخص خواهیم کرد.  و همانطور که من در خطابۀ آغاز دورۀ تصدیم گفتم، اگر کشورهایی نظیر ایران آماده باشند مشت گره کردۀ خود را بگشایند، آنها خواهند دید که دست ما به سویشان دراز شده است.”

همانطور که کلينتون، وزير خارجه، متعاقباً اشاره کرد “همانطور که رئیس جمهوری هم در مصاحبۀ  خود خاطرنشان ساخت، برای ایرانیها یک فرصت واضح پدید آمده است تا از خود کمی آمادگی برای برقراری ارتباطی معنا دار با جامعۀ بین المللی نشان دهند.”

بسيار خوب، می دانم که بعضی از شما فکر می کنيد من بطور نااميدکننده ای خوشبين هستم.  اما اين فرصتی است که من اميدوارم رهبران ايران از آن استفاده کنند.

27 ژانویۀ 2007

در اوایل این هفته من در سمیناری که به وسیلۀ ژاپن در ارتباط با تدارک جهانی سوخت هسته ای سازمان یافته بود شرکت کردم. در آنجا مطالبی از طرف کارشناسانی از آژانس بین المللی انرژی اتمی ( IAEA)، شرکتهای تامین کنندۀ برق هسته ای، تدرک کنندگان سوخت هسته ای و دولتهای گوناگون ارائه گردید.

 سمینار دو نکته را روشن کرد:

• نخست، بازار بین المللی سوخت بخوبی کار می کند. این بازار متنوع و دارای توان رقابت است. اغلب کشورهای دارندۀ نیروگاه هسته ای  و اکثریت شرکتهای تولید کنندۀ برق با استفاده از نیروی اتم از تکیه به بازار بین المللی برای تامین نیازهای خود از نظر سوخت اتمی، به جای سرمایه گذاری های  گزاف برای غنی سازی اورانیوم، احساس رضایت می کنند.
• دوم، توانایی و ظرفیت غنی سازی اورانیوم برای برآوردن نیازهای امروز صنعت تولید برق هسته ای به اندازه کافی وجود دارد. انتظار می رود که این ظرفیت به حد کفایت افزایش یابد تا بتواند حتی از عهدۀ تامین نیازهای ناشی از رشد آیندۀ نیروگاه های هسته ای، حتی بر اساس خوشبینانه ترین پیش بینی ها نیز رآید.

در پایان سمینار، سفیر محترم جمهوری اسلامی پرسید که ژاپن تا چه حد و به چه نسبتی اورانیوم خود را غنی می کند. نمایندۀ ژاپن پاسخ داد که آن کشور کمتر از ده درصد اورانیوم مورد نیاز صنعت هسته ای خود را غنی می کند. این پاسخ نشان داد که حتی کشوری مثل ژاپن که از نظر فن آوری پیشرفته است و در امر تولید برق اتمی سرمایه گذاری بزرگی کرده است، آمادگی دارد تا به جای سوق دادن سرمایه گذاری به سوی برنامه های ملی غنی سازی غیرضروری و پرهزینه،  بر بازار تکیه کند.  

دکتر البرادعی تاسیس یک بانک بین المللی سوخت را تحت مدیریت IAEA به عنوان پشتوانۀ بازار بین المللی و دادن اطمینان اضافی به کشورهای علاقه مند به استفاده از برق هسته ای، برای دسترسی به سوخت پیشنهاد کرده است. پرزیدنت اوباما و کلینتون، وزیر امورخارجه، پشتیبانان نیرومند چنین بانک سوختی هستند. هردو آنها هنگامی که در سنا به خدمت اشتغال داشتند از تعهد 50 میلیون دلار سرمایه گذاری برای چنین بانک سوختی پشتیبانی کردند. نروژ، امارات عربی متحد و یک سازمان غیر دولتی به نام طرح ابتکاری تهدید هسته ای نیز به منابع مالی این بانک کمک کرده اند.  با شرکت جستن اخیر اتحادیۀ اروپا در این امر، اکنون 30 کشور متعهد به پرداخت پول برای این طرح شده اند.

یک بانک بین المللی سوخت به عنوان پشتوانه برای آنچه که بازار سوخت هسته ای  نامیده می شود و هم اکنون کارش بخوبی جریان دارد، عمل می کند و به کشورهای علاقه مند امکان می دهد تا راکتورهایی برای تولید نیرو بدون نیاز به اختصاص سرمایه گذاری پرهزینه برای ظرفیتهای ملی غنی سازی، بسازند.  

6 ژانویۀ 2009

من اخیرا با سناتور آرلن اسپکتر، شخص ارشد در میان دو نمایندۀ پنسیلوانیا در سنای ایالات متحده، ناهار صرف کردم. سناتور اسپکتر پیش از این برای گفتگو با محمد البرادعی، مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) و آنتونینو کوستا، رئیس دفتر مواد مخدر و جنایت سازمان ملل از وین دیدن کرده است.  من به طور ویژه ای به دیدار سناتور اسپکتر به سبب سفر اخیر او به دمشق و دیدارش با پرزیدنت اسد علاقه مند بودم و میل داشتم نظرمشورتی سناتور را در ارتباط با حقیقت آزمایی IAEA درسوریه دریافت کنم. 

سناتور اسپکتر توجه زیادی را در زمینۀ روابط ایالات متحده با ایران به خود معطوف داشته است، بنا بر این ما در بارۀ پروندۀ ایران در IAEA نیز گفتگو کردیم. من به سناتور، همانطور که با شما هم گفته ام، اظهار داشتم که مسئلۀ ایران همچنان به صورت کاملا حل نشده ای باقی مانده است. من همچنین به او گفتم که متاسفانه رهبران ایران در حال حاضر هیچ کاری برای بسته شدن پروندۀ آن کشور، بویژه در ارتباط با ابعاد محتمل نظامی فعالیت های هسته ای آن انجام نمی دهند.

سناتور از بابت این دریافت که ایالات متحده و متحدان آن به نحوی می کوشند حقوق ایران را انکار کنند ابراز نگرانی کرد.  من تاکید کردم که بحران کنونی هیچ ارتباطی با حق ایران در برخورداری از فن آوری مسالمت آمیز هسته ای ندارد. همه چنین حقی را به رسمیت می شناسند. بحران بیشتر از نگرانی بین المللی از این که فعالیت های هسته ای ایران و مقاصد رهبران آن مسالمت آمیز نیست سرچشمه می گیرد. این امر ناشی از چندین عامل است: مقامات ایران تعهدات خود را در زمینۀ  تدابیرایمنی به موجب پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای نقض کرده اند، آنها هم اکنون در حال نقض قطعنامه های شورای امنیت هستند و کماکان از مبادرت به اقداماتی مانند اجرای پروتکل الحاقی را که از نظر  IAEA برای جلب اعتماد نسبت به طبیعت مسالمت آمیز برنامۀ هسته ای ایران ضرورت دارد، خودداری می کنند.    

سناتور اسپکتر مانند بسیاری از نمایندگان سنا و مجلس نمایندگان علاقۀ فراوانی به امور خارجی دارد. همانگونه که داشتن مناسبات سالم و باز با رسانه ها برای دموکراسی حائز اهمیت است، داشتن چنین مناسباتی با قوۀ قانونگذاری نیز اهمیت دارد.  و با وجود اختلاف نظر گاهگاه بر سر سیاستگذاری که در یک دموکراسی احتراز ناپذیر است، نمایندگانی نظیر سناتور اسپکتر از بصیرت های بسیاری برخوردارند که می تواند هدایت روابط خارجی و محتوای چنین روابطی را تقویت کند.

سناتور و من ناهار را در گریچنبایزل که مهمانسرایی در ناحیۀ تاریخی اول وین قرار دارد و قدمت آن حد اقل به سال 1447 باز می گردد صرف کردیم.  ما همچنین در تسیتِراشتوبرن  ، جایی که در آن عصر ها نوازنده ای یک ساز زهی به نام “زیتر” می نوازد، غذا خوردیم. در برنامۀ زیتر به صورت ساز تنها، والس معروف یوهان اشتراوس به نام “قصۀ جنگلهای وین” منظور شده است. نوای تاثیر گذار زیتر نخستین بار در موسیقی ارائه شده در “مرد سوم”، یک فیلم کلاسیک در بارۀ وین تحت اشغال در جنگ جهانی دوم، نظر مرا به سوی خود جلب کرد.

7 ژانویۀ 2009

در آغاز این هفته من برای سپردن اسناد تصویب پروتکل الحاقی به IAEA به دیدار محمد البرادعی، مدیر کل آژانس رفتم. این آخرین گام از یک رشته اقداماتی بود که به طور رسمی به پروتکل الحاقی قوت اجرایی می بخشد. 

پروتکل الحاقی بالاترین ضابطۀ IAEA در امر حقیقت آزمایی به شمار می رود.  این پروتکل اطلاعات اضافی و دسترسی بیشتر در ارتباط با فعالیت های چرخۀ سوخت یک کشور در اختیار بازرسان IAEA می گذارد و کشف یک برنامۀ پنهانی تولید سلاح های هسته ای را برای بازرسان آسان تر می سازد. پروتکل الحاقی در سال 1991 هنگامی که تعقیب یک برنامۀ مخفیانۀ سلاح های هسته ای توسط صدام حسین در تاسیساتی که به IAEA اعلام نشده بود، با وجود رعایت تدابیر ایمنی در تاسیسات اعلام شده کشف گردید، تدوین گردید.

پروتکل الحاقی به طور رسمی یک ابزار حقیقت آزمایی است اما برای مبادرت به اقدامات ایجاد اعتماد نیز سودمند است. کشورهایی که دارای  فعالیت های عمدۀ هسته ای هستند و یا در نظر دارند به چنین فعالیت هایی دست بزنند، با پذیرفتن اجرای پروتکل الحاقی به همسایگان خود و  جامعۀ بین المللی اطمینانی اضافی می دهند که پیگیری های آنها صرفا مسالمت آمیز است.

تا به امروز 118 کشور پروتکل الحاقی را امضاء و 89 کشور از جمله ایالات متحده آنرا به تصویب [قوۀ مقننۀ خود] رسانده اند. ایران یکی از کشورهای معدود با فعالیت های دامنه دار هسته ای است که پروتکل را به مورد اجرا نمی گذارد.

در جریان دیدار ما، دکتر  البرادعی از این که ایالات متحده به پروتکل الحاقی قوت اجرایی می بخشد استقبال کرد. ما در علاقه مندی وی به این که پروتکل الحاقی به صورت یک ضابطۀ جهانی در آید شریکیم.

31 دسامبر 2008
رایس، وزیر امورخارجه، اخيراً با  نمايندگان گروه 1+5 ملاقات کرد تا به انجام مشورت هایی در ارتباط با ایران با همتایان خود از بحرین، کویت، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی، اعضای شورای همکاری خلیج، به اضافۀ مصر و عراق و اردن، به شرم الشیخ بپردازد. این دیدار در 16 دسامبر در نيويورک صورت گرفت و نخستین نشست رسمی گروه 1+5 به اضافۀ شورای همکاری خلیج به اضافۀ سه کشور دیگر بود که به دنبال یک نشست غیر رسمی درماه قبل از آن در شرم الشيخ انجام می پذیرفت.  
دیدار پایان یافت ولی رایس، وزیر امورخارجه، بعد از آن اعلام کرد که همۀ شرکت کنندگان مراتب نگرانی خود را از بابت سیاست های هسته ای و بلندپروازی های منطقه ای ایران  ابراز داشتند و همگی از مساعی جاری شورای امنیت سازمان ملل، گروه 1+5 و آژانس بین المللی انرژی اتمی ( IAEA) پشتیبانی کردند.
شرکت کنندگان همچنین موافقت کردند که بار دیگر به طور منظم با یکدیگر دیدار داشته باشند.

گروه 1+5 به اضافۀ شورای همکاری خلیج به اضافۀ سه کشور دیگر، عنوانی دراز و نامأنوس است. اما شاید با به هم پیوستن کشورها در برابر تخلفات هسته ای ایران، مانند ” گروه 1″+5 ” به یک سر واژه جدید بین المللی تبدیل شود.

21 دسامبر 2008

چند هفته گذشته پرمشغله بود.  علاوه بر نشست شورای حکام آژانس بين المللی انرژی اتمی، نشست های بسياری نيز در رابطه با مبارزه بين المللی با مواد مخدر، فساد، و دزدی دريايی داشتيم. 

از بيش از دوازده سفير و رئيس نمايندگی افغانستان درخواست کرديم برای شرکت در يک کنفرانس ويديويی با سفير ما در کابل، در نمايندگی ما حضور به هم رسانند تا در باره تلاش های بين المللی برای کمک به مبارزه افغانستان با کشت و تجارت ترياک گفتگو کنيم.  طبق گفتۀ دفتر سازمان ملل در امور مواد مخدر و تبه کاری (UNODC)، در سال گذشته کشت خشخاش در افغانستان 19 در صد کاهش داشته است، و تعداد استان های عاری از ترياک از 13 استان به 18 استان افزايش يافته است.  اين خبر خوبی است.  با وجود اين، هنوز پنج استان در جنوب افغانستان از توليدکنندگان عمده خشخاش بوده اند، که يکی از آنها به تنهايی مسئول توليد بيش از نيمی از ترياک مصرفی جهان است.

سفير ايالات متحده در کابل آنچه را که از رئيس اداره سازمان ملل در امور مواد مخدر و تبه کاری شنيده بوديم تأييد کرد، و آن عبارت از اين است لازمه موفقيت به قرار زير است:

- رساندن امدادهای توسعه گرانه به استان های شمالی به منظور حفظ وضعيت عاری از ترياک آنها؛
- حکومت مناسب و مخلوطی درست از مشوق ها و اقدامات بازدارنده در جنوب، به منظور پايين راندن توليد ترياک؛
- همکاری از سوی کشورهای همسايه، به منظور شريک شدن اطلاعات در زمينه مواد مخدر، امنيت مرزها، جلوگيری از کمک های مالی، و توقف جريان مواد شيميايی متشکله ای که در روند تبديل ترياک به هروئين مورد استفاده قرار می گيرند؛

ما با سفيری ملاقات کرديم که اخيراً به جمهوری اسلامی ايران سفر کرده بود و مقامات دولتی شما او و همکارانش را در جريان مبارزۀ ايران عليه قاچاق ترياک قرار داده بودند.  او تحت تأثير اهميت اين مشکل و جديت تلاش های ايران قرار گرفته بود، که حصارهای بزرگی را که در مرز بين ايران و افغانستان در حال ساخت هستند و شمار نيروهای پليس مرزی ايران را که به طرز فجيعی جان خود را در مبارزه با قاچاقچيان مواد مخدر از دست داده اند، شامل می شد.  ما عميق ترين تسليت خود را نثار آنها و خانواده هايشان می کنيم. 

يکی ديگر از نشست ها سميناری بود به حمايت ايالات متحده وميزبانی دفتر سازمان ملل در امور مواد مخدر و تبه کاری در رابطه با “پيشگيری و درمان اعتياد: از پژوهش تا عمل”.  ما از مدير انستيتوی ملی ايالات متحده آمريکا برای اعتياد به مواد مخدر دعوت به عمل آورديم که دربارۀ آخرين شواهد حاکی از اينکه اعتياد به مواد مخدر يک بيماری مغزی است که می توان و بايد مانند هر مشکل بهداشتی ديگری به درمان آن پرداخت، صحبت کرد.  او تصاويری از مغز حيوانات  را که در آزمايش های پژوهشی استفاده شده بود نمايش داد که به روشنی نشان می داد چگونه استفاده از مواد از مخدر، حتی شاهدانه، به مغز آنها آسيب رسانده است.  او همچنين به فعل و انفعال پيچيده عوامل ژنتيک و محيط زيستی که منجر به اعتياد می شوند پرداخت، و اينکه چگونه می توان و بايد از استفاده از مواد مخدر بطور مؤثر پيشگيری کرد. 

من خوشحالم که فرزندان ما، با وجود اينکه اين موقعيت را حتی در دبيرستان داشتند، هرگز از مواد مخدر استفاده نکردند.  آنها بچه های عاقلی هستند.  علاوه بر اين، من و همسرم با آنها دربارۀ خطرات مواد مخدر و چگونگی پايداری در مقابل فشار و تشويق از سوی دوستان برای کشيدن “يک پُک کوچک ماری جوانا” يا چيزی بدتر از آن، صحبت کرده ايم. 

از طرف ديگر، يک سوی مثبت کارها شامل يک رشته ضيافت های شام و گردهمايی ها به مناسبت تعطيلات هم برای آمريکايی ها و هم برای جامعه بين المللی بود.  من و همسرم در مهمانی سفارت ايالت متحده برای کودکان شرکت کرديم، که در طی آن کودکان با شادی صورت هايشان را نقاشی می کردند و خانه هايی کوچک از شيرينی زنجبيلی می ساختند.

وين در اين هنگام از سال بسيار دلپذير و در عين حال هميشه ابری است.  پسر ما برای تعطيلات به ما ملحق شده است، و ما برای ديدن خورشيد عازم مصر هستيم.

14 سپتامبر 2008

من روز جمعه به دعوت [تلویزیون] الجزیره برای شرکت در برنامۀ هفتگی سامی حداد زیر عنوان “بیش از یک عقیده” در لندن بودم. این سومین باری بود که من همراه با آقای حداد در برنامه ظاهر می شدم. بصیرت، آگاهی و شوخ طبعی فراون او همیشه مرا تحت تاثیر قرار می دهد. شما باید بعضی از شوخی های او را هنگامی که دوربین خاموش است بشنوید. 

من طی اقامتم در لندن با روزنامه نگاران رسانه های چاپی عرب دیدار کردم، توقف کوتاهی در بی بی سی و مصاحبه ای با نازنین انصاری برای تلویزیون صدای آمریکا داشتم. من از خانم انصاری خواهش کردم که وجود این وبلاگ را در برنامه اش اعلام کند. بنا بر این هر کدام از شما که در نتیجۀ تماشای برنامۀ او به وبلاگ پيوسته باشيد خوش آمدید. 

برای یکبار هم که شده من کمتر در بارۀ ایران و بیشتر در بارۀ کشور دیگری، صحبت کردم:  سوریه، که در حال حاضر به خاطر فعالیت های اعلام نشده اش در معرض بازرسی کامل آژانس بین المللی  انرژی اتمی (IAEA)  قرار دارد.

سوریه همانطور که می دانید اخیرا در حال ساختن آنچه به عقیدۀ ما یک راکتور مخفی در گوشۀ دور افتاده ای از بخش کویری آن کشور بود، غافلگیر شد. این یک طرح عادی غیر نظامی نبود. این راکتور با پنهانکاری فراوان و در مغایرت با تعهدات ایمنی سوریه ساخته می شد. راکتور با همکاری کرۀ شمالی بر اساس طرحی نظیر طرح راکتور یانگ بیون که کرۀ شمالی از آن به منظورتولید پلوتونیوم برای سلاح های هسته ای خود استفاده می کرد، در دست ساختمان بود.
 
سوریه بعد از غافلگیر شدن به توضیحات مفصلی برای پوشاندن مدارک، مدفون ساختن بقایای راکتور در اعماق زمین و حتی  ساختن بنای جدیدی بر روی محل آن مبادرت ورزید. و اینک مقامات سوریه از همکاری کامل با تحقیقات IAEA خودداری می کنند. سوریه برای یکبار دیدار از محل راکتور را اجازه داده و تقاضاهای بازدید از سه محل دیگر را رد کرده است. پیش از آخرین نشست شورای IAEA بازرسان تصویرهای ماهواره ای را از کوشش هایی که سوریه ظاهرا برای “بی خطر نشان دادن” آن سه مکان بعد از دریافت تقاضاهای بازدید داشته است، به کشورهای عضو نشان دادند.

متاسفانه به نظر می رسد که مقامات سوری از مقامات ایرانی درس آموخته اند و در حال آزمودن شیوه های عدم همکاری که ایرانی ها آنچنان ظریفانه در آنها کارکشته شده اند، هستند. اگر دمشق به این شیوه ادامه دهد خود را در معرض نظارت دائمی و انتقاد آمیز IAEA که در مورد تهران به کار بسته می شود خواهد دید. من امیدوارم که مقامات دمشق درایت بیشتری از خود نشان دهند.    

رهبران سوریه خواستار مناسبات نزدیک با اتحادیه اروپا هستند. این امر در صورتی که سوریه در معرض تحقیقات IAEA قرار داشته باشد دشوار خواهد بود.

وقت روز جمعه با مصاحبه ها و دیدارهایی که داشتم پر بود و من می بایست اتومبیلی بگیرم و خودم را برای ساعت 9 صبح روز شنبه به فرودگاه برسانم. ولی عزم راسخ داشتم که در شهر عالی لندن بدوم!

طی دیدارهای گذشته من در هتلی نزدیک به سفارت آمریکا اقامت گزیده بودم، بنا بر این در هاید پارک دویدم. این بار هتل من نزدیک “الجزیره” در مجاورت [رود] تیمز بود، پس من میل داشتم در امتداد رود خانه به دویدن بپردازم.

در سپیده دم روز شنبه من در کنار پل نزدیک به هتلم به طرف محل پارلمان و سپس به سوی برج لندن دویدم،  از کنارۀ جنوبی [رود] بازگشتم و از زیر چرخ فلک عظیم نزدیک تیمز گذشتم. مسافت فقط کمی بیشر از 7 مایل بود.

اینجا لندن بود و البته باران می بارید و غوزک پایم هنوز  به خاطر کوشش برای احتراز از صدها چالۀ آب باران درد می کند. با وجود این هنوز دویدنی عالی بود. من از کاری که لندن در آبادانی جلو رود برای قرار دادن بیشتر در معرض استفادۀ مردم، از دوندگان و سیاحتگران گرفته تا اهالی محل انجام داده، تحت تاثیر قرار گرفتم.  

تنها چیزی که مرا دلسرد کرد این بود که نازنین انصاری دعوت مرا برای دویدن روز شنبه نپذیرفت. چنین به نظر می رسد که سپیده دم برای بیشتر روزنامه نگاران ، حتی روزنامه نگاران استثنایی مثل نازنین، کمی زود باشد!

21 نوامبر 2008

اوائل این هفته، البرادعی مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی گزارش هائی در باره بازرسی های آژانس، راجع به ایران و سوریه منتشر کرد.

گزارش مدیرکل آژانس بین المللی انرژی هسته ای حاکی است که ایران با وجود نداشتن نیاز کشوری، به غنی سازی اورانیوم ادامه می دهد. ایران همچنین از توضیح در باره فعالیت های گذشته خود راجع به غنی سازی اورانیوم با درجه غنای بالا  برای تبدیل آن به بمب هسته ای خودداری می کند. این روشی  سخت ناراحت کننده است، چون عمل ایران در حکم نقض قطعنامه های متعدد شورای آژانس بین المللی انرژی هسته ای و شورای امنیت سازمان ملل متحد است. این رفتار عمیقا نگران کننده است، چون ایران از غنی سازی اورانیوم، با درجۀ غنای پائین که اکنون به انباشتنش مشغول است تا  اورانیوم با درجه غنای بالا، که مورد  نیاز ایران برای ساختن  بمب هسته ای است، تنها به برداشتن گام کوچکی نیاز دارد.

گزارش این هفته در باره سوریه اولین گزارش کتبی آژانس بین المللی انرژی هسته ای در باره آن کشور است. در نشست سپتامبر شورای آژانس بین المللی انرژی اتمی، البرادعی مدیرکل آژانس گفت، اگر موضوع مهمی در باره سوریه داشته باشد، گزارش کتبی خواهد داد. با خواندن گزارش روشن شد که او مطالب مهمی دارد. در حقیقت گزارش آژانس در باره سوریه یک رشته نگرانی های  واقعی و اساسی را بر می انگیزد که شایسته است مورد توجه خاص قرار گیرد و تحقیق پیرامون آن توسط بازرسان آژانس، ادامه یابد.

گزارش مدیرکل آژانس بین المللی انرژی هسته ای، ارزیابی دولت مرا، که سوریه به طور مخفیانه به ساختن راکتور هسته ای در صحرای شرق کشور خود، پردخته و از این راه  تعهدات خود را نسبت به آژانس، در باره رعایت حفاظت وایمنی زیر پاگذاشته، است تقویت کرده است. گزارش مورد بحث بعضی از ادعا های سوریه را بشدت نفی می کند و فهرستی از موارد خودداری آن کشور از پاسخ دادن به پرسش های آژانس در اختیار می گذارد. ما قویاّ از آژانس برای ادامه بازرسی حمایت و دولتمردان سوریه را تشویق میکنیم که به بازرسان آژانس بین المللی انرژی هسته ای، اجازه دسترسی به مراکز و افراد و اطلاعات مورد نیاز را بدهند. آژانس نیاز دارد بداند که سوریه در صحرا چه چیزی می ساخته و چه چیزی را در اعماق خاک مدفون کرده است. آژانس هم چنین نیاز دارد مطئن شود که در سوریه  هیچ فعالیتی در این زمینه بدون اعلام قبلی صورت نمی گیرد.

سوریه ایران نیست و ما نمی خواهیم که سوریه با ایران هم آهنگ شود. اما این امر مستلزم همکاری سوریه با آژانس بین المللی انرژی هسته ای است. ما امیدواریم که سوریه، روش های عدم همکاری و ایجاد مانع  را که تهران در آن کارآمد و کار کشته شده و در آخرین  گزارش دبیر کل سازمان نیزبخوبی روشن است، انتخاب نکند.

شورای آژانس بین المللی انرژی اتمی، هر دو گزارش را، در هفته دیگر بررسی می کند. ما انتظار داریم که اعضای شورای آژانس، هر دو کشور را به همکاری و اجرای تعهدات بین المللی فراخوانند.

در نشست جاری شورای آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) ، اینجا در وین، البرادعی مدیر کل باردیگر از رهبران ایران خواست تا در بارۀ بسیاری از مسائل روشن نشده دررابطه با امکان وجود یک بُعد نظامی در برنامۀ هسته ای ایران توضیح ارائه کنند. سخنان او در آغاز نشست به این شرح بود:

“تعدادی مسائل روشن نشده در ارتباط با مطالعات انجام شدۀ مورد ادعا، که در آخرین گزارش من به شورا مشخص گردید، باقی مانده و به  نگرانی هایی در مورد ضرورت روشن شدن آنها برای نفی امکان وجود ابعاد نظامی در برنامۀ ایران، دامن می زند. با تاسف باید گفت که آژانس موفق به پیشرفت جدی در این مسائل نشده است. ایران باید به عنوان اقدامی در جهت شفاف سازی، این مسائل را تا آنجا که نشان دهد کدام اطلاعات مندرج در اسناد مربوطه  واقعا درست بوده و کجا به نظر آن کشور اطلاعلات مذکور تعدیل یافته و یا با مقاصد غیر هسته ای ارتباط داشته است. ایران همچنین باید اطلاعات جدی در تایید اظهارات خود در اختیار آژانس بگذارد و نیز دسترسی به اسناد و افراد ذیربط را فراهم سازد. تا زمانی که ایران به این شفاف سازی اقدام نکرده ویا پروتکل الحاقی را به کار نبسته است، آژانس قادر به پیشرفت در کوشش های خود به منظور ارائۀ اطمینان معتبر در مورد فقدان مواد و فعالیت های اعلام نشده در ایران نخواهد بود.”

این زبان فنی که از طرف IAEA به کار رفته به دو معنی است. نخست، برای بازرسان آژانس نگرانیهایی مرتفع نشده ای به شرح توضیح داده شده به کشورهای عضو در جلسات متعدد توجیهی، باقی مانده است، دایر بر این که دولت ایران به مطالعات، طراحی ها، عملیات مهندسی و آزمایش هایی در رابطه با تولید سلاح های هسته ای و سوار کردن آن بر روی وسایل پرتاب مبادرت ورزیده است. دوم، ایران به جای انکار این مراتب باید به ارائۀ توضیحات واقعی اقدام کند ، زیرا این روش با الزامات آن کشور طبق پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای بکلی مغایرت دارد.  

متاسفانه نمایندۀ محترم ایران به جای ارائۀ توضیحات جدی راه شوخی و مزاح را در مورد نگرانی های IAEA برگزید.

همتای ایرانی من در پایان بحث شورا در بارۀ ایران سخنان مبسوطی ایراد کرد و باردیگر مدعی ساختگی بودن اطلاعات IAEA گردید.  وی به عنوان مثال گفت که برخی از اسنادی که در اختیار آژانس قرار دارند، طبق ادعا “بکلی سری” بوده اند ولی مهر “بکلی سری” بر روی آنها وجود نداشته و افزود که این امر جعلی بودن آنها را آشکار می کند. سفیر با نشان دادن مهر “بکلی سری” که به گفتۀ وی به مبلغ  5 یورو از یک مغازۀ لوازم اداری خریداری کرده بود، پیشنهاد کرد که آن را برای رفع اشتباه در اختیار [آژانس] بگذارد. 

این کار در شهری که به خاطر اپراها و نمایشنامه هایش شهرت دارد برای ارائه در یک تئاترسرگرم کننده مناسب است. اما حرکات تئاتری بازرسان یا شورای حکام آنرا ارضاء نمی کند. مدیر کل و بازرسان او بارها به مقامات ایرانی گفته اند که اطلاعاتشان در بارۀ امکان وجود ابعاد نظامی از منابع متعددی گرفته شده و طی سالیان متعدد وسعت یافته و منسجم و قابل اعتماد و مایۀ نگرانی جدی است. طی نشست شورای حکام، سفیری بعد از سفیر دیگر مراتب نگرانی خود را از این بابت که مقامات ایرانی راه تحقیقات IAEA را علیرغم خواست شورای امنیت در مورد همکاری با تحقیقات آژانس به طور کامل سد کرده اند، به ابراز نگرانی پرداخت. 

چرا ممانعت کامل ایجاد شده است؟ ظن من این است که ایران به این سبب راه تحقیقات را بکلی سد کرده است که بازرسان آژانس در حال نزدیک شدن به برنامۀ سلاح سازی بوده اند، برنامه ای که در حال حاضر ممکن است متوقف شده باشد ولی از سر گرفتن آن آسان است. گمان من بر این است که رهبران ایران مایل به اعتراف به وجود این برنامه نیستند، زیرا در آن صورت نشان داده خواهد شد که طبیعت فعالیت های هسته ای ایران کاملا مسالمت آمیز نیست.

اگر رهبران ایران خواستار جلب احترام و اعتماد جامعۀ بین المللی هستند، باید برنامۀ مرتبط با سلاح سازی را به طور کامل فاش کنند و به بازرسان IAEA اجازه دهند که در بارۀ متوقف شدن آن به تحقیق بپردازند.
 
 آنچه که IAEA می خواهد توضیحات جدّی است نه مُهر پنچ یورویی

من در دو یادداشت قبلی در بارۀ نشست هفتۀ گذشتۀ شورای IAEA بیانیۀ خودم را به شورا با شما در میان گذاشتم و به بیانیۀ نمایندۀ محترم ایران نیز پرداختم. مدیر کل خواستار همکاری شد، سفیر ایران تنها به ارائۀ یک تایید صوری اکتفا کرد.

دیروز ضمن دویدن یک مسافت ده مایلی از درون جنگلهای وین، به بیانیه های دیگر اعضای شورا می اندیشیدم. هنگامی که از تاکستان ها در حاشیۀ تپه های وین می گذشتم، دو رشته از سخنان در خاطرم نقش بستند:

• نخست، سخنان نمایندۀ استرالیا: “گفتن این که وضع به حالت سکون در آمده یا فقط پيشرفتی در کوشش های آژانس برای روشن ساختن فعالیت های ایران حاصل نشده کافی نیست. طبق تحلیل استرالیا، گزارش [مدیرکل] حاکی ازاین است امور سیر قهرقراییی داشته اند. ..”
• دوم، بیانیۀ کشورهای سه گانه اروپایی – فرانسه، آلمان، انگستان – دایر بر این که کوتاهی ایران در همکاری  نشان دهندۀ “بی احترامی کامل” نسبت به IAEA است.

سیر قهقرایی و بی احترامی کلماتی بودند که به طورعام در سرتاسر بخش بزرگی از بحث شورا جریان داشتند. از اعضای سی و پنجگانۀ شورا،  27 عضو یا در تایید موضع فرانسه صحبت کردند و یا فرانسه به نمایندگی از جانب آنها سخن گفت.  25 کشور از آن 27 کشور از ایران خواستار همکاری با IAEA شدند. 19 عضو از قصور ایران در متابعت از قطعنامه های شرویای امنیت اظهارتاسف کردند. 16 عضو نگرانی خود را به خاطر خودداری ایران از دادن پاسخ های جدی به مسائل روشن نشده در ارتباط با امکان وجود ابعاد نظامی در فعالیت های هسته ای ایران نشان دادند. 

این نگرانی ها تنها از جانب کشورهای پیشرفته ابراز نشدند. آفریقای جنوبی بیانیۀ محکمی داد و مراتب نگرانی خود را از بابت امکان وجود ابعاد نظامی ابراز داشت. آرژانیتن نیز بیانیۀ نیرومندی ارائه کرد و از ایران شفافیت بییشتری را خواستار شد.  فیلیپین نیز با بیانیه ای قوی کوتاهی ایران را در متابعت از قطعنامه های شورای امنیت خاطرنشان گردید. مصر، هند، مالزی، چین  و دیگران همه از ایران خواستند تا با IAEA کند.

رهبران ایران برای جلب اعتماد بین المللی نسبت به فعالیت های هسته ای خود به چیزی بیشتر از تایید صوری نیاز دارند. آنها باید در قبال IAEA همکاری و احترام کامل  نشان دهند.